Prokrastinasiya (işi sonraya saxlama) tənbəllik deyil, əslində emosional bir reaksiyadır. Karlton Universitetinin psixologiya professoru Timoti Piçilə görə, beynimiz görmək istəmədiyimiz işə qarşı instinktiv bir müqavimət göstərir.
Gəlin bu “tələni” quran 8 əsas səbəbi və ondan xilas olma yollarını bir hekayə kimi nəzərdən keçirək.
Prokrastinasiyanın 8 “tətiyi”
- Darıxmaq: Beynimizi stimullaşdırmayan monoton işlər (məsələn, təmizlik və ya rutin sənədləşmə) bizi dərhal divana doğru sürükləyir.
- Ümidsizlik: Proqram donur, internet kəsilir, işlər qaydasında getmir… Nəzarəti itirdiyinizi hiss etdiyiniz an beyin “dayan” əmrini verir.
- Çətinlik: Qarşınızdakı tapşırıq həddindən artıq mürəkkəbdirsə, beyniniz daha asan işlərə (məsələn, sosial şəbəkələrə) qaçmağa bəhanə axtarır.
- Stres: Yorğunluq və gərginlik işin elə başlanğıc mərhələsini iflic edir.
- Qeyri-müəyyənlik: Nə edəcəyinizi tam anlamırsınızsa, məhsuldarlıq kəskin şəkildə düşür.
- Xaos: Məqsəd bəlli olsa da, ona gedən yolun dumanlı olması insanı işdən soyudur.
- Mükafatın Yoxluğu: Saatlarla zəhmət çəkdiyiniz işin sonunda bir “çox sağ ol” belə eşitməyəcəksinizsə, həvəsinizin ölməsi təbiidir.
- Mənasızlıq: Əgər görülən işin şəxsən sizin üçün bir mənası və ya dəyəri yoxdursa, onu sona çatdırmaq işgəncəyə çevrilir.
Xoşbəxtlikdən, bu 8 faktorun hamısı eyni anda baş vermir. Onlarla mübarizə aparmaq üçün 3 effektiv addım kifayətdir:
1. Mənbəni tapın və hədəfləri bölün
Öncə sizi saxlayan emosiyanı müəyyən edin. Sonra Eyzenhauer matrisi ilə işlərinizi sıralayın: yalnız vacib və təxirəsalınmaz olanlardan başlayın. Digər xırda işlərin sizi boğmasına icazə verməyin.
2. Gücünüzü düzgün qiymətləndirin
İşin ən çətin hissəsi başlamaqdır. Burada “10 dəqiqə qaydası” köməyə çatır: özünüzə söz verin ki, bu işlə cəmi 10 dəqiqə məşğul olacaqsınız. Çox vaxt elə bu qısa müddət işin içinə girmək üçün kifayət edir.
3. Tapşırığa rəng qatın
Əgər iş darıxdırıcıdırsa, ona yaradıcı yanaşın. Məsələn, sənədləri rəngli stikerlərlə qruplaşdırın. Əgər kimsə sizə təşəkkür etmirsə, işin sonunda özünüzü dadlı bir şam yeməyi və ya sevdiyiniz bir filmlə mükafatlandırın.
Unutmayın: Prokrastinasiya sizin bacarıqsız olduğunuzu deyil, sadəcə tapşırığa münasibətinizi dəyişməli olduğunuzu göstərən bir siqnaldır.
