1 iyun tarixində dünyanın bir çox ölkəsində Uşaqların Beynəlxalq Müdafiəsi Günü qeyd
olunur – bu gün insanlara uşaqların təhlükəsizliyi və rifahının vacibliyini xatırlatmaq
üçün nəzərdə tutulub. Getdikcə uşaqlara qayğı təkcə oflayn mühitdə yox, onların daha çox vaxt keçirdiyi rəqəmsal məkanda da vacibdir.

Kaspersky mütəxəssisləri uşaqların internetdə üzləşə biləcəyi risklər və valideynlərin onlara düzgün rəqəmsal vərdişləri formalaşdırmağa necə kömək edə biləcəkləri barədə danışıblar.

Bugünkü uşaqlar internetdən ünsiyyət, oyun oynamaq, video izləmək və öyrənmək üçün
fəal şəkildə istifadə edirlər. Lakin imkanlarla yanaşı, onlayn mühit bir sıra təhlükələr də
yaradır:

Fişinq və onlayn fırıldaqçılıq

Uşaqlar fırıldaqçılığı tanımaq və cəlbedici təkliflərə etibar etmək barədə təcrübəyə sahib olmadıqlarına görə tez-tez qurbana çevrilirlər.
Onlayn oyunlarda pulsuz bonuslar və ya oyundaxili valyuta, pirat oyunlar üçün “hack”lər,
sevimli bloggerdən saxta mükafat lotereyaları, məktəb işçilərinin saxta mesajları – bütün
bunlar uşağın şəxsi məlumatlarının sızmasına, valideynlərin bank kartı məlumatlarının
ələ keçməsinə və ya məxfi məlumatların smartfona və ya kompüterə zərərli
proqramların quraşdırılması ilə oğurlanmasına səbəb ola bilər.
Tövsiyə: Fişinq və fırıldaqçılığın müxtəlif növlərini sadalayın, etibarsız veb-saytlarda və
ya tanımadığı insanlarla ünsiyyət qurarkən hansı məlumatların paylaşılmamalı olduğunu
izah edin.

Yad insanlarla ünsiyyət

Bu, onlayn əzizləməyə (uşaqlarla etibarlı münasibətlər qurmaq), yekunda isə şantaj, şəxsi məlumatların tələb olunması və ya gerçək həyatda təhlükəli görüşlərin təşkilinə səbəb ola bilər.
Tövsiyə: Uşağınızla internetdə davranış qaydalarını müzakirə edin. Hansı şəxsi
məlumatların onlayn paylaşılmamalı olduğunu və yad insanlarla ünsiyyətin mümkün
nəticələrini izah edin. Həmçinin, məxfilik parametrlərini nəzarətdə saxlayın, sosial
mediada və tətbiqlərdə uşağınızın şəxsi məlumatlarına girişi məhdudlaşdırdığını
yoxlayın.

Zərərli məzmun

Uşaqlar üçün uyğun olmayan hər hansı bir material (zorakılıq səhnələri, qadağan olunmuş maddələrdən istifadə, radikal qruplar, ədəbsiz dil) uşağın psixikasına mənfi təsir göstərir.
Tövsiyə: Əgər uşaqlar rəqəmsal cihazlardan istifadəyə yeni başlayıbsa, bütün bu
cihazlara xüsusi valideyn nəzarəti proqramı, məsələn, Kaspersky Safe Kids quraşdırın,
həllərindən istifadə edin. Amma bu cür həlli quraşdırmazdan əvvəl bunu nə üçün
etdiyinizi uşağa mütləq izah edin.

Kiberzorbalıq

Rəqəmsal zorbalıq uşağın zehni sağlamlığına ciddi zərər verə bilər: özünəhörmətin azalmasına, depressiya və narahatlığa səbəb ola bilər.

Tövsiyə: Uşağınızın hansı veb-saytları ziyarət etdiyi və kiminlə ünsiyyət qurduğu ilə maraqlanın. Onunla etibarlı münasibət qurun və bu münasibəti daim saxlayın ki, sizə kiberhücum barədə təhlükəsiz şəkildə məlumat verə və kömək istəyə bilsin.

Qanunsuz fəaliyyətlərdə iştirak

Bu fırıldaqçıların real həyatda görüş təşkil etmək, yaxud uşağı qanunsuz maliyyə sxemlərinə (məsələn, “asan pul”, maliyyə əməliyyatlarında kömək) və ya təhlükəli çağırışlara cəlb etmək üçün onlayn tanışlıq, aldatma və ya manipulyasiyadan istifadə etdiyi hallar.
Tövsiyə: Uşağınıza sizin xəbəriniz olmadan onlayn tanışlarla heç vaxt şəxsən görüşlərə
razılıq verməməyi, şübhəli “qazanc” və ya çağırışlarda iştirak etməməyi və hər hansı
şübhəli təklifi dərhal sizə bildirməyi öyrədin – bunun üçün ailə daxilində qarşılıqlı maraq
və dəstəyə əsaslanan mühit yaradın.

Qadcetlərdən asılılıq

Qadcetlərin həddindən artıq istifadə fiziki aktivliyin azalmasına və sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Tövsiyə: Şəxsi nümunə göstərin. Məsuliyyətli onlayn davranış və rəqəmsal gigiyenaya
riayəti nümayiş etdirin.

Mütəxəssislər xatırladır: təhlükəsiz onlayn davranış vərdişlərinin formalaşdırılması valideynlərin diqqətini və iştirakını tələb edən bir prosesdir. Uşaqlarla müntəzəm ünsiyyət və mümkün riskləri vaxtında izah etmək kibertəhdidlərlə qarşılaşma ehtimalını azaltmağa kömək edir. Uşaqların yalnız onlayn keçirdiyi vaxtı məhdudlaşdırmaq deyil, həm də rəqəmsal mühitdə təhlükəsiz davranış qaydalarını izah etmək vacibdir. Uşaqlar hansı məlumatları yad insanlarla paylaşmamalı olduğunu, şübhəli əlaqələri necə tanımağı və yad
insanlarla onlayn ünsiyyət qurarkən ehtiyatlı olmağın nə üçün vacib olduğunu başa
düşməlidirlər. Ailə daxilində açıq dialoq və etimad rəqəmsal təhlükəsizliyin təmin
edilməsində əsas rol oynayır.